از نوآوری شهری تا توسعه پایدار؛ دسترسی مستقل به آب آشامیدنی در مناطق محروم

شهریار تبریز/ آذر کریم‌زاده: در همین راستا، یک استارت‌آپ فرانسوی با طراحی دستگاه تصفیه آب قابل‌حمل «اوریسا»، تلاش کرده است فناوری تصفیه آب را به راهکاری مستقل، قابل‌حمل، قابل‌تعمیر و سازگار با محیط‌زیست تبدیل کند؛ راهکاری که با مشارکت سازمان‌های بشردوستانه و با هدف استفاده در مناطق فاقد دسترسی پایدار به آب آشامیدنی توسعه‌یافته است.

یک استارتآپ اهل شهر نانت فرانسه با ساخت یک دستگاه تصفیه آب قابل‌حمل، قابل تعمیر و آسان برای استفاده، به یکی از اهداف توسعه پایدار در نوآوری شهری دست یافت: دسترسی همگان به آب آشامیدنی. این راهکار که با همکاری مشترک حدود ده سازمان غیردولتی طراحی شده است، به‌ویژه با هدف فراهم‌کردن دسترسی به آب آشامیدنی در مناطق آسیب‌دیده از حوادث و بلایا ارائه شده است.

"برای اکثریت کشورهای جهان، آب لوله‌کشی به شکلی که امروزه در منازل مسکونی استفاده می‌شود، هرگز امکان‌پذیر نخواهد شد" ، این گفته استارت‌آپ دیوید مونیِه است که حدود پانزده سال در زمینه امور بشردوستانه در سراسر جهان فعالیت کرده است. مسئله دسترسی به آب آشامیدنی، حوزه تخصصی اوست. او چنین توضیح می‌دهد: «هزینه‌های سرمایه‌گذاری برای اتصال تمام مناطق یک کشور به شبکه آب، به‌ویژه مناطق روستایی و کم‌جمعیت، برای بیشتر دولت‌ها بسیار سنگین و غیرقابل‌تحمل است. ازسوی‌دیگر، رشد بیش از حد سریع کلان‌شهرها در بسیاری از قاره‌ها، اکنون مانع آغاز پروژه‌های ضروری برای رساندن آب لوله‌کشی به این مناطق شده است.» او این توضیحات را ارائه می‌کند تا به‌خوبی درک کنیم چرا همه مردم، به آب لوله‌کشی در خانه دسترسی ندارند.

این موضوع را می‌توان به‌عنوان یک هشدار و یادآوری بسیار مهم تلقی کرد و اگر دسترسی به آب لوله‌کشی یک امتیاز و تجمل محسوب می‌شود، پس درباره دسترسی به آب آشامیدنی چه می‌توان گفت؟ زیرا در سال ۲۰۲۰، بر اساس آمار سازمان ملل متحد، هنوز ۵۰ درصد از جمعیت جهان از آب ناسالم یا بی‌کیفیت استفاده می‌کنند. این مسئله به‌ویژه در کشورهای درحال‌توسعه، به‌خصوص در آفریقا، و همچنین در مناطق گرفتار بحران‌های بشردوستانه (مناطق جنگ‌زده و مناطق آسیب‌دیده از حوادث اقلیمی) مشاهده می‌شود.

دقیقاً برای پاسخ به همین چالش بود که دیوید مونیِه و آنتونی کایو حدود سه سال پیش شرکت فونتو دو ویوو را تأسیس کردند. پروژه‌ای که هدف آن تولید یک دستگاه تصفیه آب است تا جمعیت‌های آسیب‌دیده بتوانند به‌صورت مستقل به آب آشامیدنی دسترسی داشته باشند.

دستگاهی جهت از بین بردن ۹۹٫۹۹۹ درصد باکتری‌ها و ویروس‌ها

دیوید مونیِه در جریان فعالیت‌های بشردوستانه خود، به‌ویژه در عراق و هائیتی، دریافت که دسترسی جمعیت‌های آسیب‌دیده به آب آشامیدنی امری غیرممکن نیست. او می‌داند که راهکارهای فناورانه‌ای وجود دارند که می‌توانند امکان دسترسی همگان به آب آشامیدنی را فراهم کنند، اما این راهکارها برای شرایط بشردوستانه مناسب نیستند. او می‌گوید: «فناوری فیلتراسیون غشایی که ما در دستگاه‌های تصفیه خود استفاده می‌کنیم، همان فناوری‌ای است که برای مثال آب شهر آنژه در فرانسه را تأمین می‌کند.» بنابراین، تنها مسئله باقی‌مانده این است که این فناوری را در دسترس همگان قرار دهیم. این فناوری، در واقع، وقتی به زبان ساده توضیح داده شود، کاملاً ساده است. "بایستی مجموعه‌ای از تعداد زیادی نی بسیار کوچک و بسیار باریک را تصور کنید که قطر منافذ آن‌ها تنها حدود ۱۰ نانومتر است. در نتیجه، با عبور آب آلوده از این سیستم، باکتری‌ها و ویروس‌های موجود در آن، روی غشاها گیر می‌کنند و آب خروجی برای مصرف آشامیدنی پاک و سالم خواهد بود".

به این ترتیب، این دستگاه که اوریسا نام دارد به‌صورت یک پمپ طراحی شده است که به‌راحتی قابل‌حمل است و امکان تصفیه هر نوع آب سطحی و حذف ۹۹٫۹۹۹ درصد باکتری‌ها و ویروس‌ها را فراهم می‌کند. این دستگاه برای خانواده‌ها یا جوامعی در سراسر جهان طراحی شده است که به طور موقت یا دائمی، دسترسی مستقل به آب آشامیدنی ندارند. نخستین نسخه این دستگاه تصفیه که با همکاری حدود ده سازمان غیردولتی طراحی شده، با رویکرد زیست‌محیطی ساخته شده، قابل تعمیر است و ۹۸ درصد آن در فرانسه تولید می‌شود.

محصولی جهت مقابله با منسوخ‌شدن عمدی

دستگاه اوریسا در درجه اول برای سازمان‌های غیردولتی طراحی شده است تا بتوانند آب آشامیدنی را در اختیار جمعیت‌های گرفتار شرایط اضطراری بهداشتی قرار دهند. اما ایده اصلی این پروژه، همچنین و بیش از هر چیز، تولید محصولی است که دوام بالایی داشته باشد و پس از خروج سازمان‌های غیردولتی نیز بتواند به کار خود ادامه دهد. به‌عبارت‌دیگر، محصولی برای مقابله با منسوخ‌شدن برنامه‌ریزی‌شده.

برای این منظور، تیم‌های فونتو دو ویوو روی محصولی کار کرده‌اند که کاملاً قابل باز کردن و تعمیر است و هدفشان این بوده است که نحوه کار با دستگاه اوریسا را به مردم محلی آموزش دهند. دیوید مونیِه در این باره توضیح می‌دهد: "آنچه به سازمان‌های غیردولتی می‌گوییم این است: در محل یک فرد یا مجموعه‌ای را به‌عنوان پشتیبان پیدا کنید؛ یک انجمن یا تعمیرکار محلی که ما بتوانیم حداقل دانش لازم را به او آموزش دهیم تا بداند چگونه محصولات را تعمیر کند و پس از آنکه شما دیگر در محل حضور نداشتید، چگونه با ما تماس بگیرد. ما حداقل عمر مفید آن را ۵ سال اعلام می‌کنیم، اما امیدواریم که در عمل، این مدت بیشتر باشد."

در مورد ایمنی سیستم نیز بنیان‌گذاران فونتو دو ویوو اطمینان‌ لازم را تضمین کرده‌اند. آن‌ها می‌گویند: "ما یک سیستم خودتمیزشونده برای این دستگاه تصفیه به ثبت رسانده‌ایم و به کاربران توصیه خواهیم کرد که دست‌کم روزی یک‌بار دستگاه را به روش شست‌وشوی معکوس تمیز کنند. در حال حاضر، غشاها و همچنین پلاستیک‌های مورد استفاده ما دارای گواهی هستند، اما برای اطمینان بیشتر، قصد داریم کل محصول را توسط مؤسسه پاستور نیز مورد تأیید و گواهی قرار دهیم."

در نهایت، این دستگاه تصفیه کاملاً قابل‌بازیافت است، هرچند دیوید مونیِه به‌خوبی آگاه است که در این زمینه محدودیت‌هایی وجود دارد. او می‌گوید: "در حالت ایده‌آل، این دستگاه قابل‌بازیافت است، اما اینکه در سودان جنوبی چگونه می‌توان یک دستگاه تصفیه پلاستیکی را بازیافت کرد، نمی‌دانم. در این زمینه هنوز همه چیز نیازمند طراحی و ایجاد است. باید با همکاری جمعیت‌های محلی، زنجیره‌های بازیافت محلی ایجاد کنیم."

برای این منظور، این شرکت همچنین بر همکاری و مشارکت حساب ویژه‌ای باز کرده است؛ مفهومی که آن را در مرکز هویت و ارزش‌های اصلی خود قرار داده است. این دستگاه تصفیه ابتدا با مشارکت حدود ده سازمان غیردولتی (پزشکان بدون مرز، هندیکپ اینترنشنال، صلیب سرخ فرانسه، همبستگی بین‌المللی، سرزمین انسان‌ها و غیره) و همچنین با همکاری دانشمندان طراحی شد. بنیان‌گذاران فونتو دو ویوو در آینده قصد دارند این همکاری را گسترده‌تر کنند. دیوید مونیِه اضافه می‌کند: "تقریباً تمام سازمان‌های غیردولتی که در طراحی مشترک این محصول با ما همکاری کرده‌اند، امسال می‌توانند آزمایش‌های میدانی آن را انجام دهند. همچنین مایل هستیم شهروندان و کاربران نهایی را بیشتر در این فرایند مشارکت دهیم."

بنابراین، این پروژه راهکاری ساده ارائه می‌دهد که امکان دسترسی جمعیت‌های نیازمند به یک فناوری آزموده شده را فراهم ‌کند؛ چنین پروژه‌هایی با تأثیر مثبت، یکی از کلیدهای دستیابی به اهداف توسعه پایدار هستند؛ اهدافی که دسترسی به آب نیز یکی از آن‌هاست.