سهم شهرداری تبریز از حل معمای ترافیک بازگشایی مدارس چیست؟

شهریار تبریز: در دو یادداشت پیشین از سلسله مطالب «ترافیک مدارس؛ چه کسی گره ترافیک مدارس را باز می‌کند؟ » به نقش والدین و شهروندان و همچنین وظایف پلیس راهور در کاهش ترافیک فصل مدارس پرداختیم. در سومین یادداشت این سلسله، نوبت به شهرداری می‌رسد؛ نهادی که تصمیم‌ها و اقدامات آن در حوزه حمل‌ونقل عمومی و مدیریت شبکه معابر می‌تواند بر نحوه توزیع سفرهای دانش‌آموزی و میزان ازدحام در ساعات آغاز و پایان مدارس اثر بگذارد.

با شروع سال تحصیلی، سفرهای مربوط به مدارس به ترددهای روزانه شهر اضافه می‌شود و در برخی معابر، به‌ویژه خیابان‌های اطراف مراکز آموزشی، تمرکز خودروها در بازه زمانی کوتاهی افزایش می‌یابد. در چنین شرایطی، مدیریت ترافیک صرفاً به حضور پلیس در تقاطع‌ها یا توصیه به خانواده‌ها برای پرهیز از استفاده از خودروی شخصی محدود نمی‌شود؛ بخشی از راهکار باید در نحوه ارائه خدمات حمل‌ونقل عمومی و برنامه‌ریزی شهری جست‌وجو شود.

اتوبوس، تاکسی، مترو و BRT؛ ظرفیت‌هایی برای کاهش بار ترافیک

یکی از محورهای اصلی مدیریت ترافیک مدارس، افزایش آمادگی ناوگان حمل‌ونقل عمومی در ساعات اوج رفت‌وآمد است. تقویت خدمات اتوبوس و تاکسی در خطوط اصلی، آماده‌باش مترو و سامانه اتوبوس تندرو (BRT) و توجه به مسیرهایی که مدارس پرتردد در آن‌ها قرار دارند، می‌تواند بخشی از نیاز سفر خانواده‌ها را بدون استفاده از خودروی شخصی پاسخ دهد.

البته افزایش ظرفیت حمل‌ونقل عمومی زمانی به کاهش ترافیک منجر می‌شود که با ساعت شروع و پایان مدارس هماهنگ باشد. منظم بودن حرکت اتوبوس‌ها، دسترسی مناسب به ایستگاه‌ها و پیش‌بینی ظرفیت کافی در ساعات شلوغ، در تصمیم خانواده‌ها برای استفاده از این خدمات نقش دارد.

تقویت سرویس‌های برگشت مترو و اتوبوس نیز به اندازه سفرهای صبحگاهی اهمیت دارد. هنگام تعطیلی مدارس، خودروهای والدین در مدت کوتاهی مقابل ورودی مراکز آموزشی جمع می‌شوند. اگر خدمات حمل‌ونقل عمومی در زمان پایان فعالیت مدارس پاسخگوی نیاز مسافران باشد، بخشی از این ازدحام قابل مدیریت خواهد بود.

سرویس مدارس؛ از مسیر حرکت تا محل توقف

سرویس مدارس نیز در صورت ساماندهی درست می‌تواند به کاهش تعداد خودروهای شخصی در اطراف مراکز آموزشی کمک کند. اختصاص مسیر یا خط ویژه برای سرویس‌های مدارس در نقاطی که از نظر فنی و ترافیکی امکان‌پذیر است، پشتیبانی از تاکسی‌های خطی در محدوده‌های پرتردد و مشخص کردن محل مناسب برای توقف کوتاه، از جمله اقداماتی است که باید با بررسی وضعیت هر معبر دنبال شود.

با این حال، اجرای چنین برنامه‌هایی نیازمند هماهنگی شهرداری، پلیس راهور و مدارس است. محل توقف سرویس‌ها نباید مسیر عبور خودروها را مسدود کند یا ایمنی دانش‌آموزان را به خطر بیندازد. همچنین، ساماندهی زمان ورود و خروج سرویس‌ها می‌تواند از تجمع هم‌زمان خودروها در مقابل درِ مدارس جلوگیری کند.

ترافیک مدارس از محل استقرار آن‌ها آغاز می‌شود

مسئولیت مدیریت شهری فقط به روزهای بازگشایی مدارس و کنترل تردد خودروها محدود نیست. موقعیت قرارگیری مراکز آموزشی و میزان تمرکز آن‌ها در خیابان‌های پرتردد نیز در شکل‌گیری گره‌های ترافیکی اثرگذار است.

تمرکز مدارس در برخی معابر، به‌ویژه در محدوده‌هایی که ظرفیت توقف و پارک خودرو در آن‌ها محدود است، می‌تواند در ساعات مشخصی فشار مضاعفی بر شبکه معابر وارد کند. در این شرایط، بررسی آثار ترافیکی محل استقرار مراکز آموزشی، هماهنگی میان دستگاه‌های مرتبط در فرایند صدور مجوز و پیش‌بینی تمهیدات لازم برای ورود و خروج دانش‌آموزان اهمیت دارد.

از سوی دیگر، کمبود فضای توقف در اطراف مدارس باعث می‌شود برخی والدین به توقف دوبله یا انتظار طولانی در حاشیه خیابان روی بیاورند؛ رفتاری که ظرفیت عبوری معبر را کاهش می‌دهد. شهرداری می‌تواند با بررسی نقاط پرتردد و همکاری با پلیس راهور، برای ساماندهی توقف کوتاه، اصلاح علائم و خط‌کشی‌ها و مدیریت دسترسی به مدارس راهکارهای متناسب با شرایط هر محدوده را دنبال کند.

هماهنگی میان دستگاه‌ها؛ شرط اثرگذاری اقدامات

بخش مهمی از اقدامات مرتبط با ترافیک مدارس، نیازمند همکاری چند دستگاه است. شهرداری در حوزه حمل‌ونقل عمومی و مدیریت شبکه معابر نقش دارد، پلیس راهور مسئولیت هدایت ترافیک و برخورد با تخلفات را بر عهده می‌گیرد و مدارس و خانواده‌ها نیز در مدیریت زمان ورود و خروج دانش‌آموزان اثرگذارند.

به همین دلیل، برنامه‌ریزی برای روزهای آغاز سال تحصیلی باید بر اساس شناسایی نقاط پرترافیک، بررسی زمان‌های اوج تردد و تعیین وظایف هر دستگاه انجام شود. تنظیم ساعات فعالیت اتوبوس‌ها و تاکسی‌ها متناسب با نیاز مدارس، اطلاع‌رسانی درباره مسیرهای جایگزین و تقویت خدمات در زمان تعطیلی مدارس، زمانی اثربخش خواهد بود که در کنار همکاری پلیس و رعایت مقررات از سوی رانندگان اجرا شود.

در نهایت، سنجش نتیجه اقدامات نیز ضروری است. کاهش ازدحام مقابل مدارس، منظم‌تر شدن خدمات حمل‌ونقل عمومی و کاهش توقف‌های مزاحم می‌تواند نشان دهد که برنامه‌ها تا چه اندازه به هدف خود نزدیک شده‌اند. ترافیک مهر مسئله‌ای یک‌روزه نیست و حل آن به مجموعه‌ای از تصمیم‌های هماهنگ در حوزه حمل‌ونقل، مدیریت معابر و ساماندهی سفرهای دانش‌آموزی نیاز دارد.

نگارنده: فائزه زنجانی