گواهی برق؛ راهکاری برای تسهیل حضور مشترکان خرد و متوسط در بازار برق

به گزارش پایگاه خبری توانیر به نقل از شرکت مدیریت شبکه برق ایران، با گسترش دامنه مشمولان تأمین برق از بورس انرژی و حرکت تدریجی بازار برق به سمت مشارکت گسترده‌تر مصرف‌کنندگان، طراحی ابزارهایی متناسب با نیاز مشترکان خرد و متوسط به یکی از الزامات توسعه بازار برق تبدیل شده است؛ در همین راستا، «گواهی برق» به‌عنوان ابزاری پیشنهادی برای تسهیل خرید برق، مدیریت ریسک مصرف و ایجاد پیوند میان معاملات بازار و صورتحساب مشترکان مورد بررسی قرار گرفته است.

گسترش دامنه مشارکت مشترکان در بازار برق

با اجرای آیین‌نامه بند «ب» ماده ۴۳ قانون برنامه پنج‌ساله هفتم پیشرفت، مسیر توسعه معاملات برق در بورس انرژی و افزایش مشارکت مصرف‌کنندگان در بازار برق وارد مرحله‌ای جدید شده است. بر اساس این آیین‌نامه، پس از طی دوره پیش‌بینی‌شده، مشترکان با قدرت قراردادی ۳۰ کیلووات و بیشتر نیز مشمول سازوکار تأمین برق از بورس انرژی یا شرکت‌های خرده‌فروش دارای مجوز خواهند شد؛ تغییری که دامنه مشارکت مصرف‌کنندگان در بازار برق را به شکل قابل توجهی گسترش می‌دهد و ضرورت طراحی ابزارهای متناسب با نیاز این گروه از مشترکان را بیش از پیش مطرح می‌کند.

ابزارهای موجود، متناسب با الگوی مصرف مشترکان خرد نیست

در این شرایط، یکی از مهم‌ترین چالش‌ها، انطباق ابزارهای موجود در بازار برق با الگوی مصرف مشترکان کوچک‌تر است. معاملات فعلی برق، به‌ویژه برای مشترکان بزرگ، عمدتاً بر مبنای توان و دوره‌های مختلف بار انجام می‌شود؛ در حالی که بخش قابل توجهی از مشترکان زیر یک مگاوات، نیاز خود را بیشتر بر اساس میزان انرژی مصرفی در طول دوره تعیین می‌کنند و الزام به پیش‌بینی دقیق مصرف، می‌تواند ریسک خرید برق را برای آنان افزایش دهد.

«گواهی برق»؛ پیوند بازار و صورتحساب مصرف‌کننده

«گواهی برق» در این مطالعه، سندی الکترونیکی و قابل ردیابی تعریف شده است که مقدار مشخصی انرژی الکتریکی را نمایندگی می‌کند و قابلیت نگهداری، انتقال و در نهایت اعمال معادل انرژی آن در صورتحساب مصرف‌کننده را خواهد داشت. این سازوکار می‌تواند به مشترک اجازه دهد برق مورد نیاز خود را با انعطاف بیشتری تأمین کرده و بخشی از ریسک ناشی از اختلاف میان میزان برق خریداری‌شده و مصرف واقعی را مدیریت کند.

چهار گام برای صدور تا اعمال گواهی برق

بر اساس سازوکار پیشنهادی، زنجیره عملیاتی گواهی برق در چهار مرحله شامل صدور گواهی، معامله در بورس انرژی، اعمال و ابطال گواهی در صورتحساب مصرف‌کننده و تسویه مالی میان ذی‌نفعان شکل می‌گیرد. در این چارچوب، گواهی برق نه جایگزین شبکه و تأمین فیزیکی برق، بلکه ابزاری مکمل برای سامان‌دهی فرآیند خرید و تسویه انرژی خواهد بود.

تجربه جهانی؛ گواهی برق در خدمت توسعه بازار و انرژی پاک

بررسی تجربه‌های بین‌المللی نیز نشان می‌دهد گواهی‌های مرتبط با برق در بسیاری از بازارهای جهان عمدتاً با هدف اثبات ویژگی‌هایی مانند منشأ تجدیدپذیر برق طراحی شده‌اند و از برق فیزیکی قابل تفکیک هستند. در مقابل، گواهی برق پیشنهادی در این مطالعه با توجه به ساختار بازار برق ایران، ناترازی موجود و ضرورت توسعه مشارکت مشترکان، بر کاهش ریسک خرید و تسهیل دسترسی مصرف‌کنندگان به بازار برق تمرکز دارد.

بهره‌گیری از تجربه ابزارهای موجود در بورس انرژی ایران

در این گزارش، تجربه ابزارهای مشابه در بازار ایران از جمله گواهی ظرفیت، گواهی صرفه‌جویی انرژی، گواهی سپرده حامل‌های انرژی، گواهی سوخت و گواهی برق تجدیدپذیر نیز بررسی شده است. این بررسی نشان می‌دهد زیرساخت‌های موجود بازار سرمایه و بورس انرژی، ظرفیت مناسبی برای توسعه ابزارهای مبتنی بر انرژی ایجاد کرده‌اند و می‌توان از تجربه‌های شکل‌گرفته در این حوزه برای طراحی سازوکار گواهی برق بهره گرفت.

منافع گواهی برق برای تولیدکننده، مصرف‌کننده و خرده‌فروش

از منظر اقتصادی، گواهی برق می‌تواند برای گروه‌های مختلف بازار نیز کارکردهای متفاوتی ایجاد کند؛ برای تولیدکنندگان، امکان ایجاد جریان درآمدی قابل پیش‌بینی‌تر و تقویت انگیزه سرمایه‌گذاری؛ برای مصرف‌کنندگان، کاهش پیچیدگی و ریسک تأمین برق؛ و برای شرکت‌های خرده‌فروش، ایجاد محصولات جدید و افزایش قدرت رقابت در بازار.

مدیریت ریسک با امکان نگهداری گواهی در سبد مصرف‌کننده

یکی دیگر از ظرفیت‌های این ابزار، امکان ذخیره و انتقال گواهی در سبد مصرف‌کننده است؛ قابلیتی که در صورت طراحی دقیق مقررات و سازوکار تسویه، می‌تواند بخشی از ریسک ناشی از خرید مازاد یا کمتر از نیاز واقعی را پوشش دهد و فرآیند تأمین برق را برای مشترکان کوچک‌تر انعطاف‌پذیرتر کند.

زیرساخت؛ آماده، اما نیازمند تکمیل حلقه اتصال

گواهی برق؛ مکملی برای تعمیق بازار برق

توسعه چنین ابزارهایی در کنار گسترش خرده‌فروشی برق، تنوع‌بخشی به ابزارهای معاملاتی و تقویت زیرساخت‌های بازار، می‌تواند در نهایت به شفافیت بیشتر، کشف کارآمدتر قیمت، مدیریت بهتر ریسک و تعمیق بازار برق کشور کمک کند.