بازآفرینی شهری؛ مسکن مناسب برای همگان/ شعار سال ۲۰۲۶ روز جهانی شهرها

به گزارش شهریار، این رویداد از سال ۲۰۱۳ در تقویم سازمان ملل جای گرفته و هدف این است رویدادهایی در این روز برگزار شود که اهمیت جایگاه شهرها را به دولت‌ها و تصمیم گیران یادآوری کند. موضوع عام این رویداد «شهر بهتر، زندگی بهتر» است و همه ساله موضوعی که موفقیت‌های شهری شدن یا چالش‌های ناشی از آن را منعکس کند نیز ذیل این موضوع انتخاب می‌شود.

برنامه امسال روز جهانی شهرها بر نقش «بازآفرینی شهری» به‌عنوان عاملی مؤثر در تحقق حق برخورداری همگان از مسکن مناسب تمرکز دارد. در همین راستا، این رویداد به بررسی این موضوع می‌پردازد که چگونه بازآفرینی محدوده‌محور، در پیوند با راهبردهای تأمین مسکن و ساماندهی سکونتگاه‌های غیررسمی، می‌تواند به شکل‌گیری محله‌هایی فراگیرتر و برخوردار از تاب‌آوری اقلیمی بیشتر منجر شود.

شهرهای سراسر جهان با مجموعه‌ای از چالش‌های به‌هم‌پیوسته مواجه‌اند که از جمله مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به دشواری تأمین مسکن با هزینه قابل‌تحمل، فرسودگی محلات و زیرساخت‌های شهری، وجود اراضی کم‌استفاده یا بلااستفاده، مخاطرات ناشی از تغییرات اقلیمی و تشدید نابرابری‌های اجتماعی اشاره کرد.

بر اساس سند مفهومی روز جهانی شهرها در سال ۲۰۲۶، حدود ۳.۴ میلیارد نفر در جهان از دسترسی به مسکن مناسب، امنیت تصرف، خدمات اساسی و شرایط سکونتی مقرون‌به‌صرفه محروم هستند.

در چنین شرایطی، بازآفرینی شهری فرصتی راهبردی برای مواجهه با این چالش‌ها فراهم می‌آورد؛ رویکردی که ضمن ارتقای کیفیت محدوده‌های شهری موجود، زمینه دسترسی گسترده‌تر به مسکن مناسب را فراهم کرده و تضمین می‌کند که هیچ فرد یا گروهی از منافع حاصل از توسعه و بهبود شرایط شهری محروم نماند.

رویکردها و محورهای اصلی شعار سال ۲۰۲۶

مفهوم و محتوای شعار امسال را می‌توان در سه محور اساسی تبیین کرد:

۱- بازآفرینی محدوده‌محور: مداخله‌ای یکپارچه در محدوده‌های شهری با لحاظ ابعاد کالبدی، اجتماعی، اقتصادی و محیطی و با هدف ارتقای هم‌زمان کیفیت سکونت و محیط زندگی.

۲- بازآفرینی مشارکتی و جامعه‌محور: مشارکت مؤثر ساکنان و اجتماعات محلی در فرایند تصمیم‌گیری، برنامه‌ریزی و اجرای اقدامات و بهره‌مندی مستقیم آنان از نتایج بازآفرینی.

۳- مسکن استطاعت‌پذیر: تأمین مسکنی مناسب که هزینه تهیه، نگهداری و بهره‌مندی از آن متناسب با توان اقتصادی خانوار باشد و دسترسی گروه‌های مختلف درآمدی به آن امکان‌پذیر شود.

بر این اساس، شعار امسال بر ضرورت اتخاذ رویکردهای یکپارچه در بازآفرینی شهری تأکید دارد؛ رویکردهایی که تأمین مسکن استطاعت‌پذیر را با ارتقای کیفیت فضاهای عمومی، توسعه زیرساخت‌های شهری، بهبود ارتباطات و دسترسی‌پذیری و افزایش تاب‌آوری اقلیمی پیوند می‌دهند.

از این منظر، پیام محوری شعار امسال را می‌توان در عبور از نگرش صرفاً کالبدی به بازآفرینی شهری و حرکت به سوی رویکردی جامع و یکپارچه دانست که میان عدالت فضایی، حق برخورداری از مسکن مناسب، توانمندسازی اجتماعات محلی و توسعه پایدار شهری پیوند برقرار می‌کند.

این مفاهیم در کلان‌شهر تبریز نیز مصادیق و نمودهای عینی و قابل‌توجهی دارند. تنوع و گستردگی بافت‌های فرسوده، ناکارآمد و تاریخی، سکونتگاه‌های غیررسمی، نابرابری‌های فضایی و اجتماعی و چالش‌های مرتبط با تأمین مسکن مناسب، ضرورت بازنگری در رویکردهای مدیریت و برنامه‌ریزی شهری و اتخاذ سیاست‌های یکپارچه و اثربخش در حوزه بازآفرینی شهری را دوچندان می‌کند. در این میان، پیوند میان سیاست‌های تأمین مسکن، بهسازی و توانمندسازی محلات، ارتقای زیرساخت‌ها و خدمات شهری و مشارکت مؤثر اجتماعات محلی، می‌تواند زمینه‌ساز بهبود کیفیت زندگی و تحقق توسعه متوازن و پایدار در سطح شهر باشد.

ازاین‌رو، گرامی‌داشت روز جهانی شهرها را باید فرصتی برای فراتر رفتن از نگاه تشریفاتی به این مناسبت و تأملی جدی در مسئولیت‌ها، چالش‌ها و چشم‌اندازهای پیش‌روی مدیریت و برنامه‌ریزی شهری دانست؛ فرصتی برای اندیشیدن به این پرسش اساسی که چگونه می‌توان با عبور از مداخلات پراکنده و صرفاً کالبدی و با بهره‌گیری از رویکردهای یکپارچه، مشارکتی و عدالت‌محور در بازآفرینی شهری، شهرهایی زیست‌پذیرتر، عادلانه‌تر، فراگیرتر و تاب‌آورتر برای نسل امروز و آینده ساخت.

محمد جام‌ کسری،رئیس گروه برنامه ریزی شهرداری تبریز