تشریح دستاوردهای راهبرد «سپر حاکمیتی» ایران برای صیانت از دانش بومی و منابع ژنتیکی در وایپو

به گزارش روابط عمومی وزارت دادگستری، محمدصادق آزمندیان، معاون حقوق مالکیت فکری وزارت دادگستری، در نشست تخصصی بین‌المللی معاهده مالکیت فکری، منابع ژنتیکی و دانش سنتی مرتبط (GRATK) در مقر سازمان جهانی مالکیت فکری (وایپو) در ژنو، راهبرد جمهوری اسلامی ایران با عنوان «سپر حاکمیتی» را برای حفاظت از منابع ژنتیکی و دانش بومی تشریح کرد؛ راهبردی که بر تقویت حاکمیت حقوقی کشور، صیانت از میراث دانشی جوامع بومی و توزیع عادلانه منافع حاصل از بهره‌برداری اقتصادی از این ظرفیت‌ها متمرکز است.

این نشست به میزبانی نمایندگی دائم جمهوری اسلامی ایران و با همکاری سازمان بین‌الدولی مرکز جنوب برگزار شد و نمایندگان کشورهای در حال توسعه و کارشناسان بین‌المللی در آن به بررسی راهکارهای اجرای مؤثر معاهده و حفاظت از حقوق جوامع بومی پرداختند.

آزمندیان با اشاره به محدودیت‌های نظام سنتی مالکیت فکری غرب در حفاظت از دانش جمعی و تنوع زیستی، تأکید کرد که الگوهای مبتنی بر مالکیت انحصاری و فردی، پاسخگوی ماهیت مشترک دانش سنتی و میراث زیستی اقوام نیستند و ممکن است زمینه‌ساز تضییع حقوق جوامع صاحب این دانش شوند.

وی، جایگزینی رویکرد انحصار فردی با الگوی «تولیت مشترک» را از محورهای کلیدی راهبرد ایران برشمرد؛ الگویی که با تأکید بر همزیستی تاریخی جوامع، امکان حفاظت مشترک از دانش سنتی و منابع ژنتیکی را فراهم می‌کند و از ایجاد انحصار به سود اشخاص یا گروه‌های محدود جلوگیری می‌کند.

به‌رسمیت‌شناختن حقوق عرفی و سنت‌های شفاهی به‌عنوان مبنای اثبات حقوق، پیش‌بینی صندوق ملی حمایت از دانش سنتی و ایجاد سازوکارهای امانی مشترک برای تسهیم عادلانه منافع، از دیگر محورهای این راهبرد است. بر اساس این رویکرد، عواید حاصل از تجاری‌سازی دانش سنتی و منابع ژنتیکی باید در راستای منافع جمعی جوامع بومی، ارتقای رفاه آنان و حفاظت از محیط زیست هزینه شود.

راهبرد «سپر حاکمیتی» همچنین با هدف فراهم‌کردن چارچوبی ملی برای اجرای معاهده GRATK، مقابله با پدیده سرقت زیستی و انطباق تعهدات بین‌المللی با اقتضائات فرهنگی، حقوقی و زیستی کشور تدوین شده است؛ رویکردی که می‌تواند زمینه تقویت جایگاه کشورهای در حال توسعه در حفاظت از دارایی‌های زیستی و دانشی خود را فراهم کند.

در این نشست، کارشناسان بین‌المللی نیز بر اهمیت تدوین نقشه راه اجرایی برای عملیاتی‌سازی معاهده و تقویت همکاری کشورهای جنوب جهانی تأکید کردند و شکل‌گیری ائتلاف «دوستان معاهده GRATK» را گامی در جهت تسریع اجرای این سند و حمایت از حقوق کشورهای در حال توسعه دانستند.