توسعه نیروگاه بدون توسعه شبکه، امنیت انرژی ایجاد نمی‌کند
به گزارش پایگاه خبری توانیر، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی‌های تجدیدپذیر (IRENA) اعلام کرده است که جهان در سال ۲۰۲۶ برای نخستین بار طی پنج سال گذشته، با کاهش سرعت رشد ظرفیت جدید انرژی پاک روبه‌رو خواهد شد؛ موضوعی که بخش مهمی از آن به ناهماهنگی میان توسعه ظرفیت تولید و توان شبکه برای انتقال و توزیع برق بازمی‌گردد.
فرانچسکو لاکامرا مدیرکل این آژانس، در حاشیه اجلاس هفته بین‌المللی انرژی سنگاپور تأکید کرده است که ظرفیت شبکه‌های انتقال و توزیع در بسیاری از کشورها همگام با توسعه سریع نیروگاه‌های خورشیدی و بادی افزایش نیافته و این ناهماهنگی، امکان بهره‌برداری کامل از ظرفیت تولید جدید را محدود کرده است.
توقف بخشی از تولید برق پاک در بزرگ‌ترین بازار تجدیدپذیر جهان
نمونه روشن این چالش در چین، بزرگ‌ترین تولیدکننده انرژی‌های تجدیدپذیر جهان، مشاهده می‌شود. بر اساس اظهارات مدیرکل آیرنا، در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ حجم برقی که به دلیل محدودیت شبکه از تولید یا تزریق آن جلوگیری شده، معادل برق مورد نیاز مکزیک در یک سال بوده است.
این مسئله تنها به چین محدود نیست. شبکه‌های برق استرالیا و ژاپن نیز در برخی مناطق با دشواری‌هایی برای پذیرش ظرفیت‌های جدید انرژی خورشیدی و بادی مواجه شده‌اند.
محدودیت انتقال برق، به‌ویژه در مناطقی که فاصله زیادی میان مراکز تولید انرژی تجدیدپذیر و کانون‌های اصلی مصرف وجود دارد، می‌تواند به کاهش بهره‌برداری از نیروگاه‌ها، افزایش محدودیت تولید و تضعیف توجیه اقتصادی سرمایه‌گذاری‌های جدید منجر شود.
۲۵۰۰ گیگاوات پروژه در انتظار اتصال به شبکه
گزارش سال ۲۰۲۶ آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) درباره وضعیت برق جهان نیز ابعاد گسترده این چالش را تأیید می‌کند. بر اساس این گزارش، بیش از ۲۵۰۰ گیگاوات پروژه تولید برق تجدیدپذیر، ذخیره‌سازی انرژی و بارهای بزرگ، از جمله مراکز داده، در صف اتصال به شبکه‌های برق جهان قرار دارند.
آژانس بین‌المللی انرژی هشدار داده است که سرمایه‌گذاری در شبکه‌های برق از سرمایه‌گذاری در ظرفیت تولید عقب مانده و برای پاسخگویی مطمئن و اقتصادی به تقاضای برق تا سال ۲۰۳۰، میزان سرمایه‌گذاری سالانه در شبکه‌ها باید حدود ۵۰ درصد نسبت به سطح فعلی افزایش یابد؛ رقمی که با توجه به برآورد حدود ۴۰۰ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری سالانه کنونی، اهمیت این عقب‌ماندگی را نشان می‌دهد.
از سوی دیگر، توسعه زیرساخت‌های انتقال و توزیع به زمان بیشتری نسبت به احداث بسیاری از نیروگاه‌های خورشیدی و بادی نیاز دارد. برآورد آژانس بین‌المللی انرژی نشان می‌دهد برنامه‌ریزی، اخذ مجوز و احداث زیرساخت‌های جدید شبکه ممکن است پنج تا ۱۵ سال زمان ببرد؛ در حالی که اجرای بسیاری از پروژه‌های خورشیدی و بادی در بازه یک تا پنج سال امکان‌پذیر است.
راهکار جهان؛ توسعه شبکه، ذخیره‌سازی و هوشمندسازی
آژانس بین‌المللی انرژی در گزارش خود، علاوه بر ضرورت افزایش سرمایه‌گذاری در احداث خطوط و پست‌های جدید، بر استفاده مؤثرتر از ظرفیت موجود شبکه نیز تأکید کرده است.
به‌کارگیری فناوری‌های ارتقای ظرفیت شبکه، مدیریت هوشمند جریان توان، افزایش ظرفیت خطوط موجود، اصلاح سطح ولتاژ، استفاده از سامانه‌های ذخیره‌سازی انرژی و تدوین قراردادهای انعطاف‌پذیر برای اتصال به شبکه، از جمله راهکارهای پیشنهادی برای کاهش محدودیت‌هاست.
بر اساس برآورد این آژانس، اجرای مجموعه‌ای از اصلاحات مقرراتی و فناوری‌های ارتقای شبکه می‌تواند ظرفیت اتصال حدود ۱۲۰۰ تا ۱۶۰۰ گیگاوات از پروژه‌های پیشرفته متوقف مانده در صف اتصال را آزاد کند.
در این میان، ذخیره‌سازهای بزرگ‌مقیاس باتری نیز به یکی از ابزارهای مهم مدیریت نوسان تولید منابع تجدیدپذیر، کاهش ازدحام شبکه و افزایش انعطاف‌پذیری سیستم برق تبدیل شده‌اند.
پیام راهبردی برای صنعت برق ایران
تحولات اخیر صنعت برق جهان یک پیام روشن برای برنامه‌ریزی بخش برق دارد: امنیت انرژی صرفاً با افزایش ظرفیت نیروگاهی محقق نمی‌شود؛ بلکه به توانایی شبکه در انتقال مطمئن، پایدار و اقتصادی برق تولید شده وابسته است.
توسعه نیروگاه‌های تجدیدپذیر باید در چارچوب یک برنامه یکپارچه و هماهنگ با توسعه خطوط انتقال، پست‌های فوق‌توزیع و توزیع، افزایش ظرفیت تجهیزات، کاهش تلفات، هوشمندسازی شبکه و توسعه ذخیره‌سازی انرژی دنبال شود.
در چنین رویکردی، جانمایی نیروگاه‌های جدید باید متناسب با ظرفیت میزبانی شبکه و نیاز مناطق مصرف انجام گیرد و توسعه تولید، انتقال و توزیع به‌عنوان اجزای به‌هم‌پیوسته یک برنامه ملی دیده شوند.
همچنین بهره‌گیری از فناوری‌های نوین برای افزایش ظرفیت انتقال خطوط موجود، مدیریت هوشمند بار، ارتقای قابلیت اطمینان تجهیزات و استفاده از ذخیره‌سازها می‌تواند در کنار سرمایه‌گذاری‌های زیرساختی، امکان استفاده مؤثرتر از ظرفیت‌های تولید برق را فراهم کند.
تجربه جهانی نشان می‌دهد آینده صنعت برق تنها در گرو ساخت نیروگاه‌های بیشتر نیست؛ بلکه در گرو ساخت شبکه‌ای قدرتمندتر، هوشمندتر و انعطاف‌پذیرتر است. شبکه‌ای که بتواند برق تولیدشده را در زمان و مکان مورد نیاز، با اطمینان و کیفیت مناسب به مصرف‌کننده برساند.
منابع: رویترز، ۲۷ اکتبر ۲۰۲۶؛ آژانس بین‌المللی انرژی، گزارش Electricity ۲۰۲۶ و فصل توسعه شبکه‌های برق.
مشاهدهٔ متن در پایگاه منبع