راهکار ورود برق خانگی به بورس انرژی با ایجاد شرکت‌های تجمیع‌کننده
امین زمانی، کارشناس بازار انرژی در گفت وگو با خبرگزاری مهر گفت: تابلوی سبز بورس انرژی به نیروگاه‌های تجدیدپذیر خورشیدی و بادی تعلق دارد که برجسته‌ترین ویژگی آن، برخورداری از ضمانت عدم اعمال خاموشی است؛ به این صورت که شرکت توانیر امکان قطع برق معامله‌شده در این تابلو را نخواهد داشت. وی در ارتباط با بخش تقاضای برق سبز خاطرنشان کرد که این تقاضا پیش از این تحت تأثیر ماده ۱۶ قانون جهش تولید دانش‌بنیان قرار داشت؛ ماده‌ای که صنایع را مکلف می‌کرد در سال اول معادل یک درصد و در بازه‌ای پنج‌ساله تا سقف پنج درصد از برق مصرفی‌شان را از طریق منابع تجدیدپذیر تأمین نمایند.
وی اضافه کرد که طبق مصوبه هیئت وزیران، مقرر شده است تا چشم‌انداز سال ۱۴۰۷، علاوه بر ۵ درصد کنونی، ۱۵ درصد دیگر به تکالیف بخش صنعت افزوده شده و ۲۰ درصد نیز به تعهدات بخش عمومی الحاق گردد.
محدودیت ورود مشترکان خرد به تابلوی سبز
زمانی در خصوص چالش‌ها و موانع پیش‌روی تولیدکنندگان خرد اظهار داشت: تابلوی سبز ماهیتی تعهدی و ناظر به آینده دارد و مشارکت‌کنندگان در آن نیازمند ارائه تضامین معین فنی و مالی هستند. بر این پایه، تولیدکننده موظف است حداقلی از پشتوانه‌های فنی را تضمین کند تا در صورت بروز هرگونه اختلال یا حادثه، توانایی بازگرداندن سریع برق به شبکه را داشته باشد؛ افزون بر این، ارائه وثایق مالی جهت جبران خسارت و پرداخت جرایم احتمالی در شرایط عدم اجرای تعهدات الزامی است. این کارشناس تصریح کرد که مشترکان خرد امکان برآورده ساختن این دو شرط را ندارند و از همین رو، کف ورودی ۱۰۰ کیلوواتی برای معاملات این تابلو در نظر گرفته شده است؛ قاعده‌ای که ورود مستقیم مشترکان یا تولیدکنندگان با توان کمتر از ۱۰۰ کیلووات به تابلوی سبز را ناممکن ساخته و معاملات آن‌ها را منحصر به سازوکار خرید تضمینی برق سبز می‌کند.
وی با اشاره به توجیه مالی این روش برای بخش خانگی تأکید کرد که بهای خرید تضمینی برق سبز فاصله معناداری با نرخ‌های کشف‌شده در تابلوی سبز دارد؛ چنان‌که در برهه‌ای با وجود قیمت ۷۰۰۰ تومانی در تابلوی سبز، نرخ خرید تضمینی در محدوده ۳۸۰۰ تومان تعیین شده بود و همین شکاف قیمتی، صرفه اقتصادی طرح‌های خانگی را به چالش می‌کشید. در چنین بستری، تمایل به سرمایه‌گذاری در مقیاس‌های خرد و خانگی کاهش یافته و این گروه از متقاضیان ترجیح می‌دهند منابع مالی خود را به سمت حوزه‌هایی با سودآوری و بازدهی مطمئن‌تر سوق دهند.
تجمیع‌کننده‌ها؛ حلقه اتصال پشت‌بام به بورس انرژی
این کارشناس بازار انرژی در بیان راهکار رفع این معضل عنوان کرد: جهت بهره‌مندی از نرخ‌های مناسب‌تر تابلوی سبز در بورس و ارتقای مزیت رقابتی، مستلزم تعریف نهادی واسط هستیم که برق تولیدی بخش خانگی را به بورس انرژی متصل سازد. تجمیع این ایده با مدل‌های اقتصادی دیگر، زیربنای فعالیت شرکت‌های تجمیع‌کننده را شکل داده است.
زمانی درباره نحوه عملکرد این نهادها تشریح کرد: ماهیت شرکت تجمیع‌کننده به‌گونه‌ای است که در جایگاه طرف مستقیم قرارداد بورس انرژی تعریف می‌شود. این مجموعه‌ها به‌جای تمرکز بر تأسیس یک نیروگاه بزرگ و متمرکز در یک نقطه جغرافیایی، برق تولیدشده توسط مجموعه‌ای از واحدهای پراکنده بر پشت‌بام منازل را گردآوری کرده و روانه تالار معاملاتی بورس می‌نمایند. در این چرخه، بورس انرژی تعهدات حقوقی، فنی و مالی را مستقیماً از شرکت تجمیع‌کننده مطالبه می‌کند و در سوی دیگر، این شرکت‌ها هستند که با مشترکان خانگی وارد قرارداد می‌شوند.
رقابت تجمیع‌کننده‌ها و مزیت پشت‌بامی برای شبکه
به گفته زمانی، با توجه به ابلاغ اخیر آیین‌نامه مربوط به شرکت‌های تجمیع‌کننده، این مجموعه‌ها به‌مرور در مسیر تشکیل و توسعه گام برداشته‌اند و شرکت‌های شاخص و بزرگ نیز در حال ورود به این عرصه هستند. وی درباره چشم‌انداز این مسیر افزود: گسترش تدریجی این جریان و حضور چندین شرکت تجمیع‌کننده، فضای رقابت در بازار را تقویت خواهد کرد؛ تا جایی که یک شرکت تجمیع‌کننده ممکن است خدماتی از قبیل ارائه تسهیلات اولیه برای نصب تجهیزات و سامانه‌های خورشیدی و همچنین پشتیبانی فنی را در اختیار متقاضی قرار دهد. بدین‌ترتیب، رقابت ایجادشده هم سبب ارتقای قیمت برق خریداری‌شده از خانوارها خواهد شد و هم امتیازاتی نظیر پشتیبانی مالی اولیه و خدمات مشاوره‌ای فنی را برای آنان به ارمغان می‌آورد.
وی در خصوص مزایای توسعه نیروگاه‌های خورشیدی پشت‌بامی یادآور شد: بهره‌گیری از ظرفیت بخش خانگی دارای مزایای چشم‌گیری است که بارزترین آن، تقویت میزان تاب‌آوری شبکه برق به شمار می‌رود. هم‌اکنون حجم مشخصی از تقاضا در سمت مصرف شکل گرفته که چنانچه قرار باشد پاسخ آن از سوی نیروگاه‌های متمرکز تأمین گردد، نیازمند احداث و ارتقای متناظر خطوط و ایستگاه‌های انتقال خواهیم بود؛ این در حالی است که خطوط شبکه اکنون نیز در سقف ظرفیت نامی و انتقالی خود فعال هستند. در مقابل، پاسخ‌گویی به تقاضا در همان نقطه مصرف و به‌صورت تولید پراکنده، جریان عمده‌ای از این برق را از پیمودن مسیر خطوط انتقال بی‌نیاز می‌کند. ماحصل این رویکرد، آزادسازی ظرفیت شبکه، تقلیل ضرورت اجرای پروژه‌های فوری در زمینه توسعه خطوط و پست‌ها، کاهش چشمگیر تلفات، افت بار شبکه در ساعات اوج مصرف و بسترسازی جهت جذب سرمایه‌های خرد مردمی به مدار تولید برق خواهد بود.
علاوه بر این، این بخش فرصت‌های ارزشمندی را پیش‌روی شرکت‌های تجمیع‌کننده قرار می‌دهد؛ چرا که بازار برق سبز حرکتی رو به رشد را تجربه می‌کند و یک بستر مساعد سرمایه‌گذاری تلقی می‌شود. چنین موقعیتی به‌ویژه برای استارتاپ‌ها جذابیت بالایی دارد، زیرا برای آغاز فعالیت در این مسیر نیازی به تأمین سرمایه‌گذاری اولیه کلان نبوده و می‌توان با تکیه بر دانش تخصصی و تجربه حضور در دادوستدها، یک شرکت تجمیع‌کننده کارآمد پایه‌ریزی کرد. در مجموع، این فضا موقعیتی مساعد را در اختیار مجموعه‌های نوپا می‌گذارد.
افق پیش‌رو؛ از تجمیع‌کننده‌ها تا رونق بورس انرژی
زمانی رونق‌بخشی به فعالیت تجمیع‌کننده‌ها را شاهراه بنیادین اصلاح نظام اقتصادی انرژی و صنعت برق کشور قلمداد کرد و متذکر شد: ورود مؤثر تجمیع‌کننده‌ها به تالار بورس انرژی بستری می‌سازد که از یک سو مردم عواید اقتصادی برق تولیدی بر پشت‌بام منازل خود را دریافت نمایند و از سوی دیگر بورس انرژی به رونقی اصیل و فراگیر دست یابد. وی در پایان خاطرنشان ساخت که توسعه بورس انرژی کشور را به مرحله‌ای می‌رساند که خانوارهای خرد به بازیگران فعال عرصه تولید بدل شوند، بخش صنعت با تکیه بر امنیت تأمین برق به سرمایه‌گذاری روی آورد و اقتصاد بخش انرژی کشور از مناسبات سنتی و ناکارآمد پیشین، به سمت یک بازار کاملاً رقابتی و باثبات حرکت کند.
مشاهدهٔ متن در پایگاه منبع