هزاره مقبرة‌الشعرا؛ فرصتی تاریخی برای تولد دوباره هویت و شکوه تمدنی تبریز
شهریار تبریز/ بیژن آقابیگی: کهن‌شهر تبریز همیشه شهر «اولین‌ها» بوده؛ شهری که در گذشته طوفانی‌اش، در تندبادهای تاریخ، هر بار از خاکستر خود برخاسته و پرچم فرهنگ و تجارت را در پهنه ایران‌زمین افراشته است، این شهر برای بازآفرینی جایگاه تاریخی‌اش دیگر نیازی به برگزاری آیین‌های پرزرق‌وبرق و گذرا ندارد؛ بلکه به برنامه‌ای دقیق، عمیق و مویرگی نیاز دارد که رویدادها را به نتیجه، میراث را به ثروت، و هویت را به موتور محرک توسعه‌اش بدل کند.
از همین منظر، طرح فاخر «هزار سال سرو و سروش» و آیین رونمایی از این رویداد در دوم دی‌ماه، اگر هوشمندانه و با نگاهی فرابخشی مدیریت شود، می‌تواند نقطه عزیمت واقعی «رنسانس شهری تبریز» باشد؛ مشروط بر آنکه از دایره شعار و همایش‌های مرسوم فراتر رفته و به برنامه‌ای اجرایی، زمان‌بندی‌شده، مستمر و قابل ارزیابی تبدیل گردد.
مقبرة‌الشعرا تنها چند سنگ قبر، یادمان و گنبد تاریخی در دل کوی پررمزوراز سرخاب نیست؛ این مکان، یک کپسول زمان و سرمایه‌ای عظیم تمدنی است که قدرتمندانه‌ترین ظرفیت‌ها را برای پیوند دادن ادبیات، گردشگری، معماری، اقتصاد فرهنگ و دیپلماسی شهری در خود پنهان کرده است.
وقتی از خاقانی، اسدی طوسی، قطران، همام و شهریار سخن می‌گوییم، از جریان زنده‌ای صحبت می‌کنیم که در رگ‌های این شهر جاری است. اما این گنجینه گران‌بها با سخنرانی و تبلیغات مقطعی شکوفا نمی‌شود، برای زنده کردن این پیکره باشکوه و تبدیل آن به ارزش افزوده برای زندگی شهروندان، باید گام‌های اساسی، شجاعانه و زنجیره‌واری برداشت که ابعاد گوناگون حیات شهری را پوشش دهد:
۱- از یک همایش زودگذر تا تشکیل «قرارگاه دایمی رنسانس فرهنگی»
پیش از هر چیز، دبیرخانه هزاره مقبرة‌الشعرا نباید با پایان یافتن مراسم دوم دی‌ماه جمع گشته و پرونده‌اش به بایگانی سپرده شود. ما از تجربه‌های تلخ گذشته آموخته‌ایم که پروژه‌های بزرگ بدون پشتوانه اجرایی دایم، محکوم به فراموشی‌اند.
تشکیل یک میز فرمان دایمی با حضور نمایندگان ارشد شهرداری، شورای اسلامی شهر، اداره کل میراث فرهنگی، فرهنگ و ارشاد اسلامی، دانشگاه‌های تبریز، تشکل‌های اصیل ادبی و از همه مهم‌تر بخش خصوصی و سرمایه‌گذاران، نخستین ضرورت راه است. این دبیرخانه باید تکلیف بودجه، تقویم اجرایی، تقسیم وظایف و شاخص‌های پیشرفت را از همین روزهای نخست روشن کند؛ رونمایی دوم دی‌ماه، فقط سوت آغاز مسابقه است، نه خط پایان!
۲- پیوند دادن تاریخ به گام‌های گردشگر؛ طراحی «مسیر ادبی و تاریخی تبریز»
چرا گردشگری که از هزاران کیلومتر دورتر به تبریز می‌آید، باید فقط توقفی کوتاه در مقبرة‌الشعرا داشته باشد و شهر را ترک کند؟
شهرداری وراثتی گران‌قدر از خانه‌ها، محلات و گذرگاه‌های تاریخی دارد که می‌توانند با یک طراحی هوشمندانه، به هم وصل شوند. اگر «مسیر گردشگری ادبی تبریز» از خانه تاریخی استاد شهریار، محله سرخاب، بقعه عون بن علی، تکیه حیدر، خانه‌های مشاهیر و بازار بزرگ به هم متصل شود، ساختاری کاملاً متفاوت شکل می‌گیرد. نصب تابلوهای راهنمای چندزبانه هوشمند، طراحی نقشه‌های دیجیتال تعاملی، تربیت راهنمایان تخصصی گردشگری ادبی و راه‌اندازی تورهای منظم پیاده‌روی، توقف چندساعته مسافر را به اقامتی چندروزه، خاطره‌انگیز و پرسود برای اقتصاد محلی بدل خواهد کرد؛ گردشگری که تبریز را نه به عنوان یک معبر، بلکه به عنوان یک مقصد عمیق فرهنگی تجربه خواهد کرد.
۳- دمیدن روح اقتصاد در کالبد فرهنگ و کسب‌وکارهای خلاق
میراث فرهنگی تبریز تا زمانی که به «اقتصاد فرهنگ» متصل نشود، روی پای خود نخواهد ایستاد و همواره نیازمند تزریق بودجه‌های دولتی خواهد بود.
برگزاری بازارچه‌های تخصصی صنایع‌دستی، حمایت از استارتاپ‌ها و کسب‌وکارهای خلاق برگرفته از هویت شهری، انتشار آثار پژوهشی فاخر، تولید انیمیشن‌ها و بازی‌های رایانه‌ای با رویکرد اساطیر ادبی تبریز، و راه‌اندازی جشنواره‌های فصلی کتاب و شعر، راه را برای حضور نسل تازه کارآفرینان فرهنگی هموار می‌کند. معیار موفقیت در این بخش، تعداد بنرهای نصب شده در سطح شهر نیست؛ بلکه تعداد شغل‌های پایدار و ارزش افزوده‌ای است که برای جوانان خلاق تب‌ریزی خلق می‌شود.
۴- سرخاب؛ کارخانه تولید اندیشه و تبادل جهانی در افق بین‌الملل
مقبرة‌الشعرا باید از یک آرامگاه خاموش، به کانون تپنده تولید اندیشه و هنر معاصر در سطح ملی و بین‌المللی تبدیل شود.
تدوین یک تقویم سالانه برای نشست‌های تخصصی ادبی، ساخت مستندهای کوتاه بین‌المللی، و طراحی برنامه‌های آموزشی زنده برای مدارس و دانشگاه‌ها، نسلی را پرورش می‌دهد که با افتخار شعرای مدفون در خاک شهرش را می‌شناسد. در عرصه بین‌الملل نیز، وقتی مدیرکل میراث فرهنگی از حضور آثار و هویت تبریز در ۲۷ موزه معتبر جهان سخن می‌گوید، این یعنی یک کارت برنده راهبردی! باید از این ظرفیت برای ایجاد تفاهم‌نامه‌های واقعی موزه‌ای، تبادل پژوهشگر و برگزاری هفته‌های فرهنگی با شهرهای خواهرخوانده بهره برد، نه اینکه به چند خبر رسانه‌ای در روز افتتاحیه اکتفا کنیم.
۵- شهروند؛ از تماشاگر خاموش تا شریک اصلی رنسانس شهری
زیباترین و در عین حال گم‌شده‌ترین بخش توسعه شهری اینجاست: هیچ هویت و رنسانسی بدون خواست، درک و مشارکت مستقیم مردم دوام نمی‌آورد.
راه‌اندازی پویش‌های مردمی برای ثبت خاطرات محلات، گردآوری روایت‌های ناب سالمندان تبریز از کوچه‌های قدیمی، میدان دادن به گروه‌های نمایشی مردمی، و تشکیل «شورای مشورتی شهروندان» برای پروژه‌های هویت‌محور، مردم را از حاشیه‌ی تماشا به متن تصمیم‌گیری مدیریت شهری می‌آورد. وقتی شهروندان احساس کنند در بازآفرینی محله، حفاظت از بناها و روایت هویت خود سهمی واقعی دارند، به پاسبانان اصلی و دلسوز میراث این شهر تبدیل خواهند شد.
۶- سنجش گام‌به‌گام، شفافیت و پرهیز از موازی‌کاری
و حرف آخر اینکه؛ تمام این رویاهای بزرگ و طرح‌های شکوهمند، به یک شرط حیاتی وابسته‌اند: هماهنگی، انضباط اداری و شفافیت.
مدیریت ارشد شهرداری تبریز درست روی نقطه حساس دست گذاشته است؛ تفکیک وظایف، تعیین دقیق منابع مالی، مشخص بودن مسئول هر بخش و انتشار گزارش سالانه عملکرد به مردم. جامعه ما دیگر حوصله پروژه‌های بی‌سرانجام، کلنگ‌زنی‌های تبلیغاتی یا موازی‌کاری‌های فرسایشی میان دستگاه‌ها را ندارد. شفافیت مالی و گزارش پیشرفت، بزرگ‌ترین ضامن اعتماد عمومی است.
«هزار سال سرو و سروش» دعوتی است برای عبور از خاطره‌بازی بی‌خاصیت به مدیریت استراتژیک و توسعه‌محور. تبریز به گذشته‌اش می‌بالد، اما شکوه فردا با تصمیم‌های خردمندانه، شجاعانه و مسئولانه امشب همه ما گره خورده است.
رنسانس شهری زمانی آغاز می‌شود که از دل هر بنای خشتی، یک زندگی پویا جاری شود؛ از دل هر رویداد فرهنگی، یک دستاورد اقتصادی و اجتماعی بیرون بیاید؛ و از هر شعار توسعه‌ای، نتیجه‌ای قابل لمس و سنجش برای زندگی روزمره شهروندان ساخته شود.
تبریز مستحق شکوهی فراتر از تاریخ است؛ به شرط آنکه اراده‌ای پولادین پشتوانه این بیداری باشد.
مشاهدهٔ متن در پایگاه منبع