کنترل تنگه هرمز؛ کلید تصاحب بازار ۵۰ میلیارد دلاری بانکرینگ در قشم

به گزارش خبرنگار مهر به نقل از تحلیل‌های اقتصادی، بازار بانکرینگ خلیج فارس ارزشی بالغ بر ۵۰ میلیارد دلار دارد که در حال حاضر بیش از ۹۰ درصد این سهم در اختیار بندر الفجیره امارات است. با توجه به تغییرات ژئوپلیتیک و توان ایران در تنظیم‌گری عبور از تنگه هرمز، این کشور می‌تواند با توسعه زیرساخت‌ها و ایجاد مشوق‌های سیاستی، جایگاه خود را در این بازار کلان به‌طور چشم‌گیری ارتقا دهد.

بانکرینگ به مجموعه فعالیت‌های تأمین و تحویل سوخت به کشتی‌ها در بنادر گفته می‌شود که علاوه بر سوخت‌رسانی، طیف گسترده‌ای از خدمات پشتیبان را نیز شامل می‌شود؛ از جمله تعمیر و نگهداری کشتی‌ها، تأمین آذوقه و مایحتاج، تأمین آب شیرین، جمع‌آوری پسماند و لجن، و همچنین ارائه خدمات رفاهی و هتل‌داری برای خدمه کشتی‌ها. بنابراین، بانکرینگ صرفاً یک فرآیند سوخت‌رسانی نیست، بلکه بسته‌ای کامل از خدمات عملیاتی، فنی و پشتیبانی برای تداوم فعالیت کشتی‌ها در دریا محسوب می‌شود.

چشم‌انداز بازار جهانی و انحصار فعلی خلیج فارس

اندازه بازار جهانی بانکرینگ در سال ۲۰۲۰ حدود ۱۱۰ میلیارد دلار برآورد شده است و پیش‌بینی می‌شود این رقم تا سال ۲۰۳۰ به ۲۰۰ میلیارد دلار برسد. اهمیت این بازار زمانی بیشتر آشکار می‌شود که بدانیم حدود ۵۱ درصد از کل درآمد بانکرینگ جهان در منطقه خلیج فارس تحقق می‌یابد و ۵۰ درصد از کشتی‌های عبوری جهان از این منطقه عبور می‌کنند. در این میان، بندر الفجیره امارات پس از سنگاپور، دومین مرکز بزرگ بانکرینگ جهان به شمار می‌رود که تقریباً ۹۰ درصد بازار بانکرینگ خلیج فارس را در اختیار دارد.

نکته حائز اهمیت این است که امارات متحده عربی از ظرفیت محدودی در تولید نفت کوره برخوردار است؛ به همین دلیل، تأمین سوخت بانکرینگ در بندر الفجیره به‌طور عمده بر عرضه کشورهای تولیدکننده‌ای نظیر عراق و ایران استوار است. ایران با دارا بودن ظرفیت تولید ۲۴ میلیون تن نفت کوره در سال، بزرگ‌ترین تأمین‌کننده این سوخت در منطقه محسوب می‌شود. بر این اساس، مزیت رقابتی امارات در جذب کشتی‌ها بیش از آنکه ناشی از توان تولید سوخت باشد، بر پایه ارائه خدمات جانبی، توسعه زیرساخت‌های بندری و تسهیلات پشتیبانی دریایی بنا شده است.

فرصت‌های استراتژیک ایران در تنگه هرمز

بنادر ایران، به‌ویژه بندر قشم، به دلیل نزدیکی به آبراه حیاتی تنگه هرمز، از موقعیت جغرافیایی ممتازی در ارائه خدمات بانکرینگ برخوردارند. ایران در حال حاضر دارای دو مؤلفه اصلی برای سلطه بر این بازار یعنی «موقعیت جغرافیایی» و «توان تأمین سوخت» است. با بهره‌گیری از این دو ظرفیت، ایران می‌تواند سهم فعلی خود را از ۷ درصد به بیش از ۹۰ درصد افزایش دهد. تنها مانع موجود در این مسیر، پایین بودن سطح سرمایه‌گذاری در پوشش خدمات جانبی است که تحقق آن مستلزم اطمینان از پهلوگیری کشتی‌ها در بنادر ایران برای دریافت خدمات است.

با تغییر شرایط در اثر تنش‌های احتمالی و ایفای نقش ایران در تنظیم‌گری عبور از تنگه هرمز، فرصتی بی‌نظیر برای بهبود جایگاه کشور در توسعه صنعت بانکرینگ فراهم خواهد شد. جمهوری اسلامی ایران می‌تواند با استفاده از اهرم‌های کنترلی، کشتی‌هایی را که از خدمات بانکرینگ بنادر ایران استفاده می‌کنند، در اولویت گذر از تنگه هرمز قرار داده یا در پرداخت عوارض عبوری به آن‌ها تخفیف‌های ویژه اعطا کند.

در چنین شرایطی، انگیزه کشتی‌ها برای استفاده از خدمات دریایی بنادر ایران به‌طور تدریجی افزایش یافته و هم‌زمان، سرمایه‌گذاران نیز با اطمینان از سودآوری بالای این حوزه، اقدام به توسعه زیرساخت‌ها و ارتقای کیفیت خدمات خواهند کرد.